مولف ناشناخته
ديباچه 69
تاريخ شاهى ( فارسى )
زلزلهاى كه سايكس از آن نام مىبرد ، در حاشيهء يك نسخه خطى تاريخ وزيرى ( نسخه مرحوم نفيسى ) چنين توصيف شده « . . . يومنا هذا ، [ زمان تحرير نسخه - 1317 ق ] از قبهء سبز آثار ارتفاعى نيست ، اولا بعضى از چوبها و كاشيهاى آن را هركس كنده و برده ، در دو سال قبل هم كه در كرمان زلزله شديدى در وقت سحر شد ، آثارى كه از آن بود خراب شد . يكى دو نفر را هم صدمه زد و مجروح كرد دو سه رأس هم حيوان در زير آن قبه هلاك شدند » « 1 » . بنده تاريخ اين زلزله را در پشت جلد كتاب « مطارح الانظار » متعلق به كتابخانه دبيرستان دختران بهمنيار بدين شرح ديدم : عشر آخر ذى حجه سنهء 1314 ق ( - ژويه 1897 م ) . بايد عرض كنم ، كه بر طبق روايت يكى از پيرمردهاى كرمان ( مرحوم كربلائى عبد الحسين آموزگار ، كه خود در حوالى قبه سبزخانه داشت ) ، قبل از وقوع زلزله ، يعنى به سال 1209 ه / 1794 م . كه آقا محمد خان قاجار ، كرمان را محاصره كرد ، چون مردم كرمان گنبدها و منارههاى مساجد را پناه قرار داده و از آنجا به اردوى آقا محمد خان گلوله مىانداختند ، به دستور آقا محمد خان منارهها را به توپ بستند كه از آن جمله منارههاى بلند قبه سبز به خاك افتاد . روايت است كه بلندى منارهها چندان بود كه طرفهاى غروب سايه آن بر « طاق على » - چند كيلومتر آن طرفتر - نقش مىبست ! از آنچه نوشته شد چنان برمىآيد كه بناى اين آرامگاه و مدرسه در عهد براق حاجب پىريزى شده و هشت سال بعد از مرگ او كاشيكارى سردر آن تمام شده ، ولى تكميل مدرسه از زمان تركان خاتون ببعد بوده است . همانطور كه گفتيم قتلغ تركان تا حدود 681 ه . در كرمان بسرپرستى پسر شوهر خود سلطنت نمود . در زمان او بعضى آبادانىها در كرمان شده و مورخين رفتار او را كموبيش ستودهاند . ناصر الدين منشى مىنويسد : ملكهاى بود مبارك سايه بلند پايه عصمت شعار عفت دثار . عادل سيرت ستوده خصال . عالىهمت والانهمت
--> ( 1 ) - مقدمه تاريخ كرمان ، ص 177 به نقل از ص 127 نسخهء خطى نفيسى